Yatılı bakıcı mı, gündüzlü bakıcı mı?

Bu soruyu soran ailelerin çoğunun durumu birbirine benzer. Gündüzü bir şekilde idare ediyorsunuz. Komşu uğruyor, kardeşlerden biri öğlen yemeğe geliyor. Ama akşam herkes kendi evine dönünce aklınız annenizde ya da babanızda kalıyor. Yatılı mı, gündüzlü mü sorusu da genellikle tam bu noktada çıkar.

İki çalışma biçimi arasındaki fark yalnız saat farkı değil. Yatılı bakıcı sizin evinizde yaşar ve evin bir odasını kullanır. Gündüzlü bakıcı sabah gelir, akşam kendi evine gider. Hangisinin size uyduğunu anlamak için önce şu birkaç şeye bakın.

Geceler nasıl geçiyor?

Çoğu ailede kararı gecelerin nasıl geçtiği belirler. Bir hafta boyunca gecelerin nasıl geçtiğini bir kâğıda not edin. Yakınınız kaç kez uyanıyor? Tuvalete kendisi kalkabiliyor mu, kalkarken tutunacak birini arıyor mu? Gece içilmesi gereken bir ilacı var mı?

Gece hiç kalkmayan ya da kalksa da kendi başına rahat yürüyebilen biri için gündüzlü bakıcı genelde yeter. Gece birkaç kez kalkan, kalkarken sendeleyen, daha önce düşmüş ya da akşam olunca nerede olduğunu karıştıran biri için durum farklıdır. Böyle birinin gece yanında birinin olması gerekir. Bu kişi aileden biri olmayacaksa yatılı bakıcı tutmayı düşünün.

Hastanın ne kadar desteğe ihtiyacı var?

Yatağa bağlı bir hastayı gece de çevirmek gerekebilir. Bunun gerekip gerekmediğini ve kaç saatte bir yapılacağını doktorunuz ya da hemşireniz söyler. Hastanın gece de çevrilmesi gerekiyorsa gündüzlü bakıcıyla idare etmek zordur, çünkü bunu her gece birinin yapması gerekir.

Unutkanlığı olan yaşlılarda geceler ayrı bir dikkat ister. Gece kalkıp kapıya yönelen, ocağı açmaya çalışan ya da saatleri karıştıran biri için yalnız geçen bir gece risklidir. Buna karşılık ameliyattan sonra birkaç hafta destek isteyen ama gece deliksiz uyuyan biri için gündüzlü bakıcı yeterli olabilir.

Evde kim var, kim yok?

Bir de ailenin durumuna bakın. Akşam eve dönen bir eş, çocuk ya da kardeş varsa gündüzlü bakıcı işi rahatça görür. Bakıcı akşam çıkarken nöbeti aileden biri devralır. Yakınınız tek başına yaşıyorsa ya da evdeki eşi de yaşlı ve yorgunsa tablo değişir. Kendisi de desteğe muhtaç bir eşin her gece kalkıp yardım etmesi uzun süre gitmez. Bir süre sonra o da yorulup hastalanabilir, o zaman iki kişiye bakmanız gerekir.

Şunu da hesaba katın: Siz şehir dışına çıktığınızda, hastalandığınızda ya da işten geç kaldığınızda ne olacak? Gündüzlü bakıcı tutan aileleri en çok yoran şey bu aksamalardır. Akşamları kimin geleceği belirsizse yatılı bakıcı aileye nefes aldırır.

Bakıcıya ayrılacak bir oda var mı?

Yatılı bakıcı için evde ayrı bir oda gerekir. Salonda kanepede yatan ya da hastayla aynı odada uyumak zorunda kalan biri bir süre sonra tükenir, yorgun bakıcı da dikkatini kaybeder. Odanın, hastanın sesini duyabileceği yakınlıkta olması işinizi kolaylaştırır. Gece yolunu aydınlatan küçük bir lamba da çok işe yarar.

Türk Borçlar Kanunu bu konuda açık. Çalışanla aynı evde yaşayan işverenden yeterli yemek ve uygun bir barınak sağlamasını ister (madde 418). Aynı kanuna göre çalışana haftada bir tam gün tatil verilir (madde 421). Yani yatılı bakıcının odası ve izin günü pazarlığa açık konular değildir. Bunları baştan konuşup sözleşmeye yazın.

Yatılı ve gündüzlü bakıcı yan yana

Yatılı bakıcı ne zaman dinlenir?

Yatılı bakıcı yirmi dört saat uyanık duran biri değildir. Gece hastanın yakınında uyur, gerekince kalkar. Gün içinde de bir dinlenme saati olmalı. Bunun hangi saatte olacağını ilk görüşmede konuşun. Hasta gece sık uyanıyorsa bakıcı da uykusuz kalır. O durumda gündüz dinlenme saatini uzatmak ya da gündüz için ayrıca yardım almak gerekir.

Haftalık izin günü için de önceden plan yapın. O gün evde kimin kalacağını belirleyin. Bizimle çalışan ailelere, bakıcı izne çıktığında yerine yedek bakıcı gönderiyoruz. Yine de ilk izin günlerinde yakınınızı bir kez arayıp gününün nasıl geçtiğini sorun.

Aynı evde yaşamaya hazır mısınız?

Yatılı bakıcı tuttuğunuzda evde bir kişi daha yaşamaya başlar. Bu, ilk haftalarda hem yakınınızı hem sizi şaşırtabilir. Annenizin mutfağına başka birinin girmesi ya da babanızın odasına gece birinin girip çıkması ilk başta tuhaf gelebilir. Baştan konuşulan birkaç küçük konu sonradan çıkacak kırgınlıkları önler:

• Bakıcı hangi banyoyu kullanacak, çamaşırını ne zaman yıkayacak?
• Hasta için ayrı yemek mi pişirecek, evin yemeğinden mi yiyecek?
• Telefonla ne zaman konuşabilir, ailesi onu ziyarete gelebilir mi?
• İzin gününde evden ne zaman çıkıp ne zaman dönecek?

Bu ayrıntıları yazıya geçirmek size garip gelebilir. Ama yazılı olunca kimse kimseyi kırmadan konuşur. Bakıcı da evde neyin beklendiğini bilir ve daha rahat çalışır.

Arada kalan seçenekler

Her ev bu iki seçenekten birine tam oturmaz. Şu ara çözümlere de bakın:

• Yarım gün: Bakıcı günün yalnız bir yarısında, sabahları ya da öğleden sonraları gelir. Saatleri banyo, öğle yemeği ve ilaç saati gibi işlerin toplandığı zamana göre ayarlarsınız. Evde gün içinde başka biri de varsa işe yarar.
• Saatlik: Bakıcı haftanın belli günlerinde belli saatlerde gelir. Banyo günü, doktor kontrolü ya da sizin işte olduğunuz bir öğleden sonra için düşünebilirsiniz.
• Yalnız gece: Gündüzü aile hallediyor ama geceler yorucu geçiyorsa bakıcı akşam gelir, sabah çıkar. Gece kalkışlarında yardım eder, sabah sizden biri devralır.
• Önce gündüzlü, sonra yatılı: Hastanın durumu değiştikçe çalışma biçimi de değişebilir. Gündüzlü başlayıp geceler zorlaşınca yatılıya geçen aileler var. Hasta toparlandıkça yatılıdan gündüzlüye dönenler de oluyor.

Karar vermeden önce kendinize sorun

1. Son bir haftada yakınınız gece kaç kez kalktı, kalkarken yardım istedi mi?
2. Akşamları evde ona bakabilecek, gerekince gece uyanmayı göze alan biri var mı?
3. Evde bakıcının dinlenebileceği bir oda var mı?
4. Bakıcının izin gününde ve sizin şehir dışında olduğunuz günlerde kim bakacak?
5. Yakınınız evde başka birinin yaşamasına ne diyor? Bunu ona da sorun.

Cevapların çoğu gece desteğini gösteriyorsa yatılı bakıcıyla başlayın. Geceler sakinse gündüzlü ya da yarım gün bir bakıcıyla başlayıp birkaç hafta izleyin. Hastanın durumu hızla değişiyorsa ne kadar desteğe ihtiyacı olduğunu doktoruna da sorun.

Hangi biçimi seçerseniz seçin, saatleri, izin gününü ve ücreti yazılı sözleşmeye geçirin. Yatılı bakıcının gününü evde yatılı bakıcı sayfasında, gündüz desteğini yaşlı bakıcısı ve hasta bakıcısı sayfalarında anlattık. Kararsız kaldıysanız bize ulaşın. İlk görüşme için sizden ücret istemiyoruz. Durumunuzu dinleyip hangi çalışma biçiminin uyacağını birlikte konuşuruz.

Kaynaklar

• Mevzuat Bilgi Sistemi — 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu (madde 418, 421)